راهنمای استفاده از ورق سیلیکونی برای محو اسکار و جای زخم جراحی

هیچ تضمینی وجود ندارد که ورق سیلیکونی رفع اسکار، جای جراحی، سوختگی یا زخم عمیق را محو کند!

البته شواهد بالینی و علمی نشان می دهد که این روش غیرتهاجمی می تواند به مرور زمان ضخامت، قرمزی، سفتی و برجستگی بعضی اسکارها را کاهش دهد.

در ادامه از متخصصین سایت حافظ طب نوین کمک گرفته ایم تا ببینیم اسکار چطور شکل می گیرد؟ سیلیکون چه نقشی دارد؟ چطور باید درست از ورق سیلیکونی استفاده کرد؟

اسکار چگونه بوجود می آید؟

وقتی پوست دچار یک آسیب عمیق می شود (برش جراحی، سوختگی، زخم شدید)، بدن به جای اینکه بافت را عین روز اولش بسازد، یکسری کلاژن جدید می فرستد و ترمیم می کند.

این کار بدن بعضی وقت ها از کنترل خارج شده و بافتی که می ماند، برجسته و کلفت و قرمز می شود؛ همان چیزی که به آن می گوییم اسکار.

دو نوع رایج اسکار غیر طبیعی عبارتند از:

• اسکار هایپرتروفیک (Hypertrophic Scar): برجسته و قرمز است اما در محدوده همان زخم اولیه باقی می ماند و با گذشت زمان معمولاً کمی صاف تر می شود.
• اسکار کلوئید (Keloid Scar): از مرز زخم اصلی فراتر می رود، رشد می کند و درمانش سخت تر است؛ در برخی افراد (به خصوص با پوست تیره تر یا سابقه خانوادگی) شایع تر است.

سیلیکون مثل یه پوشش نازک روی زخم می نشیند، رطوبت پوست را نگه می دارد، یک فشار سبک و ملایم هم روی اسکار می گذارد و امکان ساختن بیش از حد کلاژن توسط فیبروبلاست ها را نمی دهد تا اسکار ضخیم تر شود.

همچنین اگر محل اسکار قرمز و داغ شده، ترشح دارد، زخم دوباره باز شده یا علائم عفونت مشاهده می شود، استفاده خودسرانه از ورق سیلیکونی رفع اسکار یا ژل ضد اسکار به صلاح نیست.

ورق سیلیکونی رفع اسکار چیست؟ سیلیکون چه کاری انجام می دهد؟

ورق های سیلیکونی (Silicone Sheets) لایه های انعطاف پذیری هستند که پس از بسته شدن کامل زخم روی محل اسکار قرار می گیرند.

سیلیکون با هیدراته نگه داشتن بافت (مرطوب کردن) و ایجاد یک لایه محافظ اسکار و تأثیر بر تشکیل بیش از حد بافت اسکار، می تواند به نرم تر و صاف تر شدن آن کمک کند.

در بررسی Cochrane در سال ۲۰۱۳، بیست مطالعه با مجموع ۸۷۳ نفر بررسی شد. این مرور کاهش ضخامت و بهبود رنگ اسکار را در برخی مطالعات گزارش کرد اما هم زمان هشدار داد که بسیاری از مطالعات کیفیت روش شناختی بالایی نداشته اند. ( منبع )

بنابراین از نظر علمی عبارت سیلیکون اسکار را از بین می برد… بلف محض است!

ورق سیلیکونی یا ژل سیلیکونی؛ کدام بهتر است؟

تفاوت اصلی این دو محصول بیشتر به نحوه استفاده، محل اسکار و میزان پایبندی فرد به درمان مربوط می شود تا یک برتری قطعی یکی بر دیگری!

هر دو فرم از یک ماده پایه استفاده می کنند اما کاربردشان کمی متفاوت است:

از نظر شواهد، یک متاآنالیز از کارآزمایی های تصادفی با ۳۷۵ بیمار گزارش کرد که ژل سیلیکونی در کاهش برخی شاخص های رنگ، ارتفاع و انعطاف پذیری اسکار مؤثر بوده و از نظر اثربخشی با ورق سیلیکونی تفاوت معناداری نشان نداده است.

روش استفاده صحیح از ورق سیلیکونی رفع اسکار

نکته مهم قبل از هر چیز: ورق سیلیکونی نباید روی زخم باز، ترشح دار یا عفونی استفاده شود!

پوست باید کاملاً خشک شده باشد تا از ورق سیلیکونی رفع اسکار استفاده کرد. یعنی پس از بهبود کامل و بسته شدن کامل زخم، روش استفاده صحیح به شکل زیر باید باشد:

• زمان شروع: فقط بعد از بسته شدن کامل زخم و برداشتن بخیه شروع کنید. (عدم استفاده از روی زخم باز)
• مدت روزانه: برای بهترین اثر، ۱۲ تا ۲۴ ساعت در روز (بسته به نوع محصول و توصیه پزشک) روی اسکار قرار بگیرد.
• بهداشت: هر روز پوست و ورق را با آب و صابون ملایم بشویید و کاملاً خشک کنید.
• تداوم: نتیجه محسوس معمولاً بعد از چند هفته دیده می شود. (قطع زودهنگام = برگشت روند)
• محافظت از آفتاب: همزمان با استفاده از سیلیکون، از ضدآفتاب روی ناحیه (بعد از برداشتن ورق) استفاده کنید.

یکی از دستورالعمل های بیمارستانی NHS برنامه ای از ۲ ساعت در روز اول، ۴ ساعت در روز دوم و ۸ ساعت در روز سوم را برای حداقل سه ماه پیشنهاد می کند و سپس زمان مصرف را به تدریج افزایش می دهد.

در برخی پروتكل ها هدف رسیدن به حداقل ۱۲ ساعت در روز و در صورت تحمل، استفاده طولانی تر است.

چه مدت طول می کشد تا نتیجه دیده شود؟

اسکار یک شبه ایجاد نمی شود و یک شبه هم تغییر نمی کند. روند بلوغ اسکار ممکن است ماه ها ادامه داشته باشد و نتیجه سیلیکون نیز تدریجی است.

انتظار واقع بینانه این است که با مصرف منظم، اسکار به تدریج نرم تر، صاف تر، کم رنگ تر یا کم برجسته تر شود؛ نه اینکه الزاماً کاملاً ناپدید شود!

حتی راهنمای محصولات ضداسکار حافظ طب نوین نیز تصریح می کند که روشی برای محو کامل و تضمینی همه اسکارها وجود ندارد.

محصولات ضداسکار موجود برای اسکار جراحی و سوختگی

انتخاب بین ورق، ژل یا کرم به محل اسکار، وسعت آن و ترجیح شخصی بستگی دارد. در بسیاری موارد ترکیب دو محصول (مثلاً ورق برای شب و کرم برای روز) نتیجه بهتری می دهد.

برخی نمونه های موجود برای اسکار جراحی و سوختگی عبارتند از:

• رم سیلیکونی اسکار استتیک (Scar Esthetique Scar Crème)
• ژل آنتی اسکار سیلیکونی رژواسیل (RejuvaSil Silicone Scar Gel)
• ورق سیلیکونی رفع اسکار اف ایکس (Scar Fx Silicone Sheeting)

واقعیت این است که اگر با ورق چسبنده حال نمی کنید یا اسکار یک جای پیچیده و بی قاعده است، کرم و ژل بهتر جواب می دهد چون راحت تر یه لایه سیلیکونی روی آن می نشیند. ولی ورق یک مزیت دارد: چسبندگیش به اسکار طولانی تر بوده و تماسش با پوست مستقیم تر و پیوسته تر است.

چه زمانی مراجعه به متخصص پوست ضروری است؟

صرفاً مسئله زیبایی در اسکار مطرح نیست، شاید مشکل جدی تر باشد! به علائم زیر دقت کنید:

• اسکار همچنان در حال رشد یا بزرگ شدن است (احتمال کلوئید).
• زخم هنوز کاملاً بسته نشده یا علائم عفونت (قرمزی شدید، ترشح، درد فزاینده) دارد.
• اسکار باعث محدودیت حرکتی در نزدیکی مفصل شده است.
• بعد از سه تا چهار ماه استفاده مداوم، هیچ بهبودی مشاهده نمی شود.
• سابقه حساسیت پوستی به چسب یا سیلیکون دارید.

اگر ضایعه به تدریج از محدوده زخم اولیه خارج می شود، رشد آن ادامه دارد، درد یا خارش قابل توجه ایجاد می کند، دامنه حرکت مفصل را محدود می کند یا با وجود مراقبت منظم همچنان ضخیم تر و سفت تر می شود، مراجعه به پزشک توصیه می شود.

سوالات متداول

آیا ورق سیلیکونی جای زخم جراحی را کاملاً از بین می برد؟

همانطور که گفتیم تضمینی در کار وجود ندارد و هدف آن کم رنگ کردن اسکار و بهبود ظاهری است.

ورق سیلیکونی را از چه زمانی بعد از جراحی استفاده کنیم؟

زمان شروع باید بعد از بسته شدن کامل زخم باشد؛ ورق نباید روی زخم باز یا عفونی قرار گیرد. زمان دقیق شروع، به نوع جراحی و وضعیت ترمیم زخم بستگی دارد.

ورق سیلیکونی بهتر است یا ژل؟

هیچکدام! اصلاً این سوال اشتباه است و انتخاب بین آنها به محل اسکار، اندازه آن، میزان تحرک پوست و راحتی استفاده بستگی دارد.

روزی چند ساعت باید ورق سیلیکونی روی اسکار بماند؟

پروتکل ها متفاوتند اما بسیاری از مراکز حداقل حدود 12 ساعت در روز برای 3 ماه را پیشنهاد می کنند و در صورت تحمل، زمان استفاده می تواند بیشتر شود.

آیا ورق سیلیکونی برای اسکار سوختگی هم کاربرد دارد؟

محصولات سیلیکونی برای مدیریت اسکارهای ناشی از سوختگی نیز استفاده می شوند؛ البته باید پوست کاملاً ترمیم شده باشد و سوختگی فعال یا زخم باز وجود نداشته باشد.

اگر اسکار از محدوده زخم اولیه بزرگ تر شود چه؟

این الگو می تواند با کلوئید سازگار باشد و بهتر است توسط متخصص پوست یا جراح بررسی شود، زیرا ممکن است ورق سیلیکونی به تنهایی کافی نباشد.