ارتودنسی فقط برای مرتب کردن دندانها نیست و میتواند بسیاری از مشکلات بایت، شلوغی دندانها و فاصله میان آنها را درمان کند. بااینحال، اگر ناهماهنگی به استخوان فک مربوط باشد و شدت زیادی داشته باشد، ارتودنسی بهتنهایی کافی نیست و ممکن است جراحی فک نیز لازم شود.
تشخیص تفاوت میان مشکل دندانی و ناهنجاری اسکلتی به معاینه دقیق نیاز دارد. متخصصین ارتودنسی مثل دکتر یلدا پرنمازه با بررسی وضعیت دندانها، نحوه قرارگیری فکها و سن بیمار، روش درمان مناسب را مشخص میکند.
در ادامه توضیح میدهیم چه مشکلاتی با ارتودنسی درمان میشوند و چه زمانی درمان ترکیبی ضرورت پیدا میکند.
تفاوت ناهنجاری دندانی با ناهنجاری فکی چیست؟
ناهنجاری دندانی به موقعیت نامناسب دندانها مربوط میشود؛ مانند شلوغی، فاصله بین دندانها، چرخش دندان یا برخی اختلالات بایت. در این شرایط، استخوانهای فک معمولاً تناسب قابل قبولی دارند و مشکل اغلب با ارتودنسی اصلاح میشود.
اما ناهنجاری فکی زمانی رخ میدهد که اندازه، شکل یا موقعیت فک بالا و پایین با یکدیگر هماهنگ نباشد. جلو یا عقب بودن شدید فک، عدم تقارن صورت و اپنبایت اسکلتی از نمونههای آن هستند. موارد خفیف ممکن است با ارتودنسی کنترل شوند، اما ناهنجاریهای شدید فکی گاهی به درمان ترکیبی ارتودنسی و جراحی نیاز دارند.
چه مشکلاتی را میتوان تنها با ارتودنسی درمان کرد؟
اگر استخوانهای فک تناسب مناسبی داشته باشند و مشکل بیشتر به موقعیت دندانها مربوط باشد، معمولاً ارتودنسی بهتنهایی کافی است. متخصص ارتودنسی با استفاده از براکت، سیم یا الاینر شفاف، دندانها را بهتدریج جابهجا میکند تا نظم دندانها و نحوه قرارگیری آنها روی یکدیگر اصلاح شود. مهمترین مشکلات قابل درمان عبارتاند از:
- شلوغی و رویهم قرار گرفتن دندانها
- وجود فاصله میان دندانها
- کج بودن یا چرخش دندانها
- بیرونزدگی خفیف دندانهای جلو
- اوربایت، آندربایت یا کراسبایت خفیف با منشأ دندانی
- اپنبایت دندانی در موارد مناسب
- نامرتبی دندانها پس از رویش یا بازگشت محدود ارتودنسی
- قرارگیری نامناسب دندانها که جویدن یا رعایت بهداشت را دشوار میکند
تشخیص قطعی به معاینه، تصویربرداری و بررسی رابطه فکها بستگی دارد؛ زیرا ناهنجاریهای ظاهراً مشابه ممکن است منشأ دندانی یا اسکلتی داشته باشند.
کدام ناهنجاریهای فک ممکن است به جراحی نیاز داشته باشند؟
زمانی که ناهماهنگی به استخوان فک مربوط باشد و با حرکت دادن دندانها اصلاح نشود، ممکن است جراحی فک در کنار ارتودنسی لازم باشد. در این درمان، موقعیت فک بالا، فک پایین یا هر دو اصلاح میشود تا بایت و هماهنگی صورت بهبود پیدا کند. مهمترین موارد احتمالی عبارتاند از:
- جلو بودن شدید فک پایین
- عقبماندگی قابلتوجه فک پایین
- جلو یا عقب بودن شدید فک بالا
- اختلاف زیاد میان اندازه فک بالا و پایین
- اپنبایت اسکلتی و بسته نشدن دندانهای جلو
- انحراف فک و عدم تقارن واضح صورت
- کراسبایت شدید با منشأ اسکلتی
- اختلال جدی در جویدن، صحبت کردن یا بستن دهان
- برخی ناهنجاریهای مادرزادی و مشکلات رشد فک
وجود هر یک از این موارد به معنای قطعی بودن جراحی نیست. تصمیم نهایی پس از معاینه، تصویربرداری و بررسی شدت ناهنجاری توسط متخصص ارتودنسی و جراح فک و صورت گرفته میشود.
چه علائمی نشان میدهند که ارتودنسی بهتنهایی کافی نیست؟
برخی نشانهها میتوانند بیانگر این باشند که مشکل فقط به نامرتبی دندانها محدود نیست و استخوانهای فک نیز درگیر هستند. در چنین شرایطی، ارتودنسی بهتنهایی ممکن است نتواند بایت و موقعیت فکها را بهطور کامل اصلاح کند. مهمترین علائم عبارتاند از:
- جلو یا عقب بودن واضح یکی از فکها
- عدم تقارن صورت یا انحراف چانه به یک سمت
- روی هم قرار نگرفتن دندانهای بالا و پایین
- فاصله داشتن دندانهای جلو هنگام بستن دهان
- دشواری در گاز زدن یا جویدن غذا
- اختلال در تلفظ بعضی حروف
- بسته نشدن راحت لبها در حالت استراحت
- سایش غیرطبیعی یا آسیب مداوم بعضی دندانها
- باقی ماندن مشکل شدید بایت با وجود مرتب بودن نسبی دندانها
این نشانهها الزاماً به معنای نیاز قطعی به جراحی فک نیستند. تشخیص نهایی به معاینه تخصصی، تصاویر رادیوگرافی و بررسی رشد و موقعیت استخوانهای فک نیاز دارد.
سن بیمار چه تاثیری بر انتخاب ارتودنسی یا جراحی فک دارد؟
سن بیمار نقش مهمی در انتخاب روش درمان دارد. در کودکان و نوجوانان، استخوانهای فک هنوز در حال رشد هستند و گاهی میتوان با دستگاههای ارتودنسی، مسیر رشد فک را هدایت کرد. به همین دلیل، تشخیص زودهنگام ممکن است شدت ناهنجاری را کاهش دهد؛ هرچند همیشه نیاز آینده به جراحی را از بین نمیبرد.
در بزرگسالان، رشد فک تقریباً کامل شده است. بنابراین مشکلات دندانی با ارتودنسی درمان میشوند، اما ناهنجاریهای شدید اسکلتی ممکن است به ارتودنسی همراه با جراحی فک نیاز داشته باشند. جراحی نیز معمولاً پس از کامل شدن رشد استخوانهای صورت انجام میشود.
درمان ترکیبی ارتودنسی و جراحی فک چگونه انجام میشود؟
درمان ترکیبی با برنامهریزی مشترک متخصص ارتودنسی و جراح فک و صورت آغاز میشود. معمولاً ابتدا با ارتودنسی، دندانها در هر فک مرتب و برای موقعیت جدید آماده میشوند. سپس جراح، فک بالا، فک پایین یا هر دو را در جای مناسب قرار میدهد و با ابزارهای مخصوص ثابت میکند.
پس از طی شدن دوره اولیه بهبودی، درمان ارتودنسی ادامه پیدا میکند تا تماس دندانها و بایت با دقت تنظیم شود. در پایان نیز بیمار از نگهدارنده ارتودنسی استفاده میکند تا نتیجه درمان پایدار بماند. ترتیب و مدت این مراحل با توجه به شدت ناهنجاری و شرایط هر بیمار متفاوت است.
چرا تشخیص روش مناسب باید توسط متخصص ارتودنسی انجام شود؟
انتخاب بین ارتودنسی و درمان ترکیبی به بررسی دقیق دندانها، بایت، استخوانهای فک، سن و الگوی رشد صورت نیاز دارد. مشکلات دندانی و فکی ممکن است در ظاهر شبیه باشند، اما روش درمان آنها یکسان نیست. متخصص ارتودنسی با معاینه، تصاویر رادیوگرافی و تحلیل رابطه فکها مشخص میکند که ارتودنسی بهتنهایی کافی است یا همکاری جراح فک و صورت ضرورت دارد.
برای دریافت طرح درمان متناسب با شرایط خود میتوانید به دکتر یلدا پرنمازه، متخصص ارتودنسی و ناهنجاریهای فک و صورت مراجعه کنید.
اطلاعات تماس:
- تلفن: ۲۶۴۱۰۳۹۸ و ۲۶۴۱۰۴۰۲
- آدرس: تهران، خیابان شریعتی، بالاتر از میرداماد، جنب ایستگاه مترو شریعتی، بنبست یاس، پلاک ۴، واحد ۶، طبقه ۳