وقتی فرد تصمیم میگیرد اعتیاد خود را کنار بگذارد، ممکن است درباره روشهای مختلف ترک تحقیق کند و نام متادون را زیاد بشنود. به همین دلیل، یکی از سؤالهای رایج این است که متادون را چگونه باید برای ترک اعتیاد مصرف کرد. اما نکته مهمی که باید بدانید این است که مصرف خودسرانه متادون برای ترک اعتیاد بههیچعنوان روش اصولی و ایمنی نیست. متادون خودش یک داروی شبه افیونی است و میتواند باعث وابستگی شود؛ بنابراین نباید تصور کنید که میتوانید با تهیه متادون از داروخانه یا افراد غیرمتخصص، آن را جایگزین ماده مخدر قبلی کنید و بعد بهراحتی مصرفش را قطع کنید. در درمان تخصصی، متادون فقط در شرایط مشخص، با ارزیابی پزشک و تحت نظارت درمانی استفاده میشود. سازمان جهانی بهداشت نیز متادون را در چارچوب درمان وابستگی به مواد افیونی و بهعنوان یکی از گزینههای درمانی تحت نظارت متخصصان معرفی کرده است.
آیا متادون برای ترک اعتیاد مناسب است؟
پاسخ به این سؤال به نوع اعتیاد، شرایط جسمی و روانی فرد و برنامه درمانی او بستگی دارد. متادون یک داروی شبه افیونی طولانی اثر است که در بعضی برنامههای درمانی برای افراد وابسته به مواد افیونی استفاده میشود. هدف از این درمان میتواند کاهش مصرف غیرپزشکی مواد، کنترل علائم وابستگی و کمک به ماندن فرد در روند درمان باشد. بااینحال، این موضوع با مصرف خودسرانه متادون در خانه تفاوت بسیار زیادی دارد. متادون در برنامههای درمانی معتبر باید توسط افراد متخصص تجویز و بر اساس شرایط فرد تنظیم شود. در برخی از کلینیکهای تخصصی ترک اعتیاد در ایران مانند کلینیک ترک اعتیاد طلوعی دیگر tolouedigar.com صراحتا اعلام شده که از متادون و همچنین ب 2 به علت اعتیادآور بودن آنها، در روند درمانی استفاده نمیشوند.
چرا مصرف خودسرانه متادون برای ترک اعتیاد اشتباه است؟
بسیاری از افراد تصور میکنند چون متادون میتواند علائم ترک بعضی مواد افیونی را کاهش دهد، پس مصرف آن بدون نسخه و نظارت پزشک نیز بیخطر است. این تصور درست نیست. متادون خودش میتواند باعث وابستگی شود و مصرف نادرست آن خطر مسمومیت و اوردوز را به همراه دارد. مقدار مناسب این دارو برای همه افراد یکسان نیست و عواملی مانند نوع ماده مصرفی، میزان وابستگی، وضعیت جسمی، داروهای همزمان و سابقه مصرف فرد باید در تصمیمگیری پزشکی در نظر گرفته شوند. به همین دلیل، تعیین مقدار مصرف یا تغییر آن بدون نظر پزشک میتواند خطرناک باشد.
آیا میتوان متادون را جایگزین ماده مخدر کرد؟
جایگزینکردن خودسرانه مواد مخدر با متادون به معنی درمان اعتیاد نیست. ممکن است فرد مصرف ماده قبلی را کنار بگذارد، اما به متادون وابسته شود و بعد با مشکل جدیدی روبهرو شود. در واقع، هدف درمان فقط این نیست که یک ماده از زندگی فرد حذف و ماده دیگری جایگزین آن شود. درمان باید به فرد کمک کند وابستگی خود را مدیریت کند و در کنار آن، عوامل روانی، رفتاری و اجتماعی مرتبط با اعتیاد نیز موردتوجه قرار بگیرند.
نحوه استفاده از متادون در کلینیکهای ترک اعتیاد
درمان تخصصی وابستگی به مواد افیونی ممکن است برای بعضی افراد شامل داروهایی مانند متادون یا بوپرنورفین باشد. اما این داروها در چارچوب یک برنامه درمانی و با نظارت متخصص استفاده میشوند. سازمان جهانی بهداشت تأکید کرده است که درمان نگهدارنده با داروهای آگونیست اوپیوئیدی مانند متادون و بوپرنورفین باید در چارچوب مراقبت پزشکی و با نظارت مناسب انجام شود. همچنین حمایتهای روانی و اجتماعی نیز باید در کنار درمان دارویی موردتوجه قرار بگیرد.
بررسی ارتباط میان مصرف متادون و ایجاد وابستگی
متادون نیز مانند سایر داروهای شبه افیونی میتواند باعث وابستگی جسمی شود. البته وابستگی ایجادشده در یک برنامه درمانی کنترلشده با مصرف خودسرانه متادون یکسان نیست. در درمان تخصصی، پزشک وضعیت فرد را بررسی میکند و درباره ادامه، کاهش یا تغییر درمان تصمیم میگیرد. اما اگر فرد بدون نظارت پزشک و برای مدت طولانی متادون مصرف کند، ممکن است خودش به متادون وابسته شود و هنگام قطع آن علائم ترک را تجربه کند.
آیا میتوان برای ترک متادون، مقدار آن را خودمان کم کنیم؟
بهتر است کاهش یا قطع متادون بدون برنامه پزشکی انجام نشود. کاهش سریع یا نامناسب دارو میتواند باعث ایجاد علائم ترک و افزایش احتمال بازگشت به مصرف شود. برنامه کاهش مصرف باید بر اساس شرایط هر فرد تعیین شود و ممکن است برای افراد مختلف متفاوت باشد. سازمان جهانی بهداشت نیز تأکید میکند که مدیریت ترک مواد افیونی باید با حمایت پزشکی و طبق برنامه مناسب انجام شود.
مصرف متادون چه عوارضی میتواند داشته باشد؟
متادون مانند هر داروی دیگری میتواند عوارض داشته باشد و شدت آن به شرایط فرد و نحوه مصرف بستگی دارد. خوابآلودگی، سرگیجه، تهوع، یبوست و اختلال در هوشیاری از جمله مشکلاتی هستند که ممکن است ایجاد شوند. مصرف بیش از مقدار تجویزشده میتواند خطرناک باشد و در موارد شدید باعث کاهش سطح هوشیاری و مشکلات تنفسی شود. به همین دلیل، مصرف متادون همراه با بعضی داروهای آرامبخش یا مواد دیگر میتواند خطر بیشتری داشته باشد.
آیا متادون برای همه افراد مبتلا به اعتیاد مناسب است؟
خیر. متادون برای همه افراد و همه انواع اعتیاد مناسب نیست. این دارو بیشتر در زمینه وابستگی به مواد افیونی مورداستفاده قرار میگیرد و انتخاب آن باید بر اساس شرایط فرد انجام شود. نوع ماده مصرفی، میزان و مدت وابستگی، وضعیت جسمی و روانی و سابقه درمان از عواملی هستند که پزشک هنگام انتخاب روش درمان در نظر میگیرد. به همین دلیل، نمیتوان یک نسخه یا مقدار مصرف یکسان را برای همه افراد پیشنهاد کرد.
برای ترک اعتیاد بهجای مصرف خودسرانه متادون چهکار کنیم؟
اگر تصمیم به ترک گرفتهاید، بهتر است قبل از مصرف هر دارویی با پزشک یا مرکز تخصصی درمان اعتیاد مشورت کنید. در یک برنامه درمانی مناسب، ابتدا وضعیت شما بررسی میشود و سپس بر اساس نوع وابستگی و شرایط بدنی و روانی، روش مناسب انتخاب میشود. درمان ممکن است شامل دارو، مشاوره، حمایت روانی و تغییر سبک زندگی باشد. هدف این است که ترک به شکلی ایمن انجام شود و احتمال بازگشت به مصرف نیز کاهش پیدا کند.
اگر متادون مصرف میکنیم، آیا باید آن را ناگهانی قطع کنیم؟
اگر در حال مصرف متادون هستید، بهخصوص اگر مدتی است آن را مصرف میکنید، بهتر است بدون مشورت پزشک آن را ناگهانی قطع نکنید. قطع ناگهانی ممکن است علائم ترک ایجاد کند و شرایط جسمی و روانی شما را دشوارتر کند. پزشک میتواند باتوجهبه وضعیت شما درباره ادامه درمان یا کاهش تدریجی آن تصمیم بگیرد. اگر متادون را بدون نسخه و خودسرانه شروع کردهاید نیز بهتر است برای تعیین مسیر مناسب ادامه یا قطع مصرف، از متخصص کمک بگیرید.
نحوه ترک اعتیاد با متادون
لازم است بدانید که حتی زمانی که متادون در یک برنامه درمانی تخصصی استفاده میشود، این دارو بهتنهایی تمام مشکلات اعتیاد را برطرف نمیکند. درمان وابستگی به مواد معمولاً به توجه همزمان به جنبههای جسمی، روانی و اجتماعی نیاز دارد. مشاوره، حمایت خانواده، شناسایی عوامل تحریککننده، اصلاح سبک زندگی و پیشگیری از بازگشت به مصرف نیز بخشهای مهم مسیر بهبودی هستند. استانداردهای بینالمللی درمان اختلالات مصرف مواد نیز بر ارائه درمان جامع و مبتنی بر شواهد تأکید دارند.
جمع بندی
در این مقاله گفتیم که مصرف خودسرانه متادون برای ترک اعتیاد یک روش اصولی و ایمن نیست. متادون خودش یک داروی شبه افیونی است و میتواند باعث وابستگی شود؛ بنابراین نباید بدون تجویز و نظارت پزشک مصرف شود. درعینحال، برخلاف این تصور که متادون در هیچ مرکز تخصصی استفاده نمیشود، راهنماهای معتبر پزشکی استفاده از آن را در برخی برنامههای درمان وابستگی به مواد افیونی، بهصورت کنترلشده و تحت نظارت متخصصان تأیید میکنند. اگر قصد ترک دارید، بهجای تهیه و مصرف خودسرانه متادون، بهتر است ابتدا توسط پزشک یا متخصص اعتیاد ارزیابی شوید. انتخاب روش درمان باید بر اساس شرایط شما انجام شود و هدف آن فقط قطع مصرف یک ماده و جایگزینکردن آن با مادهای دیگر نباشد؛ بلکه باید به بهبود جسم، روان و شرایط زندگی شما نیز کمک کند.