سرطان رحم یکی از شایعترین تومورهای بدخیم زنان در سیستم تناسلی است که شناخت آن برای حفظ سلامت بانوان اهمیت فوقالعادهای دارد. این بیماری که اغلب با علائمی زود هنگام همراه است میتواند در صورت تشخیص و درمان به موقع نتایج بسیار مثبتی به دنبال داشته باشد. آمارها نشان میدهند که با افزایش امید به زندگی، آگاهی از عوامل خطر و روشهای پیشگیری از این بیماری، به یک ضرورت روزمره تبدیل شده است. نگاهی جامع به ماهیت این بیماری و مسیرهای درمانی موجود به ما کمک میکند تا با نگاهی آگاهانهتر به سلامت خود توجه کنیم. در این مطلب میتوانید درباره این بیماری اطلاعات مهمی را مطالعه کنید.
سرطان رحم چیست؟
سرطان رحم به معنای سرطان در بدن رحم است که اغلب از لایه داخلی آن موسوم به آندومتر، شروع میشود. به همین دلیل گاهی اوقات به آن سرطان آندومتر نیز گفته میشود. این بیماری زنان را پس از یائسگی در سنین بین ۵۰ تا ۷۰ سالگی تحت تاثیر قرار میدهد اما ممکن است در سنین پایینتر نیز رخ دهد. سلولهای سرطانی با تقسیم و تکثیر کنترل نشده میتوانند به لایههای عمیقتر دیواره رحم نفوذ کرده و در مراحل پیشرفتهتر به سایر نقاط بدن گسترش پیدا کنند. البته همه تومورهای رحمی بدخیم نیستند و برخی مانند فیبرومها، خوشخیم بوده و تهدید کننده زندگی محسوب نمیشوند.
علائم اولیه سرطان رحم که نباید نادیده بگیرید
شناسایی زودهنگام علائم میتواند نقش تعیینکنندهای در نتیجه درمان داشته باشد. در ادامه این علائم را معرفی میکنیم:
- شایعترین و اولین نشانه سرطان رحم، خونریزی یا لکه بینی غیرطبیعی واژینال است. برای زنانی که هنوز یائسه نشدهاند، این میتواند به شکل خونریزی بین دورههای قاعدگی یا قاعدگیهای شدید و طولانی مدت ظاهر شود. برای زنان یائسه هرگونه خونریزی یا لکه بینی پس از یائسگی یک علامت هشدار دهنده جدی است که نیاز به بررسی فوری دارد.
- سایر علائم ممکن است شامل ترشحات غیرمعمول و آبکی یا خونی از واژن، درد در ناحیه لگن یا پایین شکم و احساس درد در حین مقاربت باشد.
- کاهش وزن بدون دلیل مشخص نیز میتواند در مراحل پیشرفتهتر دیده شود. هیچ یک از این علائم را نباید به حساب تغییرات ساده هورمونی گذاشت.
علتها و عوامل خطر ابتلا به سرطان رحم
اگرچه علت دقیق ایجاد سرطان رحم به طور کامل شناخته نشده است، اما به نظر میرسد تغییرات ژنتیکی در سلولهای آندومتر نقش کلیدی ایفا میکنند. این تغییرات باعث میشوند سلولها به طور غیرقابل کنترلی رشد کرده و برخلاف سلولهای طبیعی، نمیرند. عواملی وجود دارند که احتمال ایجاد این تغییرات را افزایش میدهند.
عدم تعادل هورمونی به ویژه قرارگیری طولانی مدت در معرض استروژن بدون مقادیر کافی پروژسترون، یک عامل خطر اصلی است. این حالت ممکن است در زنانی که چاقی دارند یائسگی دیررس را تجربه میکنند یا هرگز باردار نشدهاند، رخ دهد. سایر عوامل خطر شامل سابقه خانوادگی سرطان رحم، تخمدان یا روده بزرگ، سندرم تخمدان پلیکیستیک، دیابت و استفاده از درمان جایگزینی هورمونی تنها با استروژن است.
سرطان رحم چه زمانی بدخیم و خطرناک میشود؟
تمامی موارد سرطان رحم جدی هستند اما میزان بدخیمی و خطرناک بودن آن به عواملی مانند مرحله بیماری، درجه سلولهای سرطانی و نوع بافت شناسی سرطان بستگی دارد. سرطان زمانی خطرناکتر میشود که از لایه سطحی آندومتر فراتر رفته و به عضله رحم نفوذ کند.
خطر با گسترش بیماری به غدد لنفاوی مجاور یا سایر اندامهای دور مانند ریهها، کبد یا استخوانها به میزان قابل توجهی افزایش مییابد. همچنین سرطانهایی با گرید بالا نسبت به سرطانهای با گرید پایین، رفتار تهاجمیتری دارند. برخی از انواع نادر سرطان رحم مانند کارسینوم سارکوماتوئید هم تهاجمیتر هستند.
جدیدترین روشهای درمان سرطان رحم
درمان سرطان رحم به عوامل متعددی وابسته است و امروزه گزینههای مدرن و هدفمندی در دسترس هستند. عمل جراحی که به طور معمول شامل برداشتن رحم و اغلب همراه با خارج کردن تخمدانها و لولههای فالوپ است، شایعترین درمان اولیه محسوب میشود.
در مواردی که سرطان گسترش یافته، رادیوتراپی برای از بین بردن سلولهای سرطانی باقیمانده استفاده میشود. شیمی درمانی سنتی هم ممکن است توصیه شود. از روشهای نوین میتوان به هورمون درمانی برای سرطانهای وابسته به هورمون و درمانهای هدفمند اشاره کرد که بر اساس ویژگیهای خاص ژنتیکی تومور عمل میکنند.
چگونه خطر ابتلا به سرطان رحم را کاهش دهیم؟
در حالی که هیچ راه قطعی برای پیشگیری کامل وجود ندارد میتوان با اتخاذ سبک زندگی سالم، خطر ابتلا را به میزان قابل توجهی کاهش داد. برخی از موارد دیگر پیشگیری عبارتند از:
جلوگیری از چاقی
حفظ وزن متعادل و جلوگیری از چاقی به ویژه پس از یائسگی یکی از مهمترین اقدامات است زیرا بافت چربی اضافی میتواند باعث تولید استروژن اضافی شود. فعالیت بدنی منظم هم در تنظیم وزن و تعادل هورمونی موثر است.
قرص ضد بارداری
برای زنانی که هنوز یائسه نشدهاند، استفاده از قرصهای ضد بارداری خوراکی ترکیبی حداقل برای یک سال میتواند اثر محافظتی داشته باشد.
مدیریت بیماری
مدیریت بیماریهای زمینهای مانند دیابت و سندرم تخمدان پلیکیستیک تحت نظر پزشک نیز حائز اهمیت است.
مشاوره ژنتیک
آگاهی از سابقه خانوادگی و مشورت با مشاور ژنتیک در صورت وجود موارد متعدد سرطان در خانواده، میتواند به برنامهریزی برای نظارت دقیقتر کمک کند.
نقش غربالگری در تشخیص زودهنگام سرطان رحم
برخلاف سرطان دهانه رحم، برنامه غربالگری روتین و همگانی برای سرطان آندومتر در زنان بدون علامت توصیه نمیشود. با این حال غربالگری برای زنان پرخطر مثل آنهایی که سندرم لینچ ارثی دارند میتواند حیاتی باشد.
در این موارد غربالگری ممکن است شامل سونوگرافی سالانه ترانس واژینال برای بررسی ضخامت آندومتر و بیوپسی دورهای باشد. برای عموم زنان بهترین رویکرد غربالگری آگاهانه است. یعنی آگاهی از بدن خود و توجه فوری به علائم هشدار دهندهای مانند خونریزی پس از یائسگی.
مراقبتهای پس از درمان سرطان رحم و پیشگیری از عود
اتمام دوره درمان اولیه، به معنای پایان مراقبت نیست بلکه آغاز مرحلهای مهم به نام پیگیری است. هدف از این مرحله، نظارت بر بازگشت سرطان، مدیریت عوارض جانبی طولانی مدت درمان و حمایت از سلامت کلی فرد است. برنامه پیگیری شامل ویزیتهای منظم پزشک، معاینه لگنی و در صورت نیاز آزمایشهای تصویربرداری و اندازه گیری نشانگرهای خونی خاص است.
این ویزیتها در سالهای اول بیشتر بوده و به تدریج فاصله آنها افزایش مییابد. ادامه سبک زندگی سالم با تغذیه مناسب، فعالیت بدنی و پرهیز از سیگار و الکل هم کیفیت زندگی را بهبود میبخشد و هم میتواند به پیشگیری از عود کمک کند.
اگر قصد دارید با انواع چکاپ زنان و نحوه درمان بیماریهای مرتبط را بهتر بشناسید، پیشنهاد میکنیم به مجله دکتر دکتر سری بزنید.