هیئت وزیران در نخستین جلسه بهمنماه ۱۴۰۴، آییننامه اجرایی فعالیت اپراتورهای سلامت الکترونیکی را تصویب کرد؛ مصوبهای که با هدف ساماندهی تبادل دادههای سلامت، یکپارچهسازی خدمات دیجیتال و حذف فرآیندهای کاغذی، نقش تازهای با عنوان «کارور سلامت الکترونیکی» را بهصورت رسمی وارد ساختار اقتصاد دیجیتال کشور میکند.
این آییننامه که به پیشنهاد وزارت بهداشت و با همکاری وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سازمان برنامه و بودجه تدوین شده، در اجرای ماده ۶۹ قانون برنامه هفتم توسعه به تصویب رسیده است. بر اساس این مصوبه، «کارور» به اشخاص حقوقی اطلاق میشود که بهعنوان اپراتورهای سلامت الکترونیکی، وظیفه مدیریت و تسهیل تبادل داده میان کسبوکارهای سلامت دیجیتال، سازمانهای بیمهگر و زیرساختهای حاکمیتی را بر عهده دارند.
احراز هویت شهروندان و ارائهدهندگان خدمت، استحقاقسنجی بیمهای، تبادل دادههای پرونده الکترونیک سلامت، حذف اسناد کاغذی و ارائه خدمات برخط سلامت، از جمله مأموریتهایی است که در این آییننامه برای کاروران تعریف شده است.
وزارت بهداشت، رگولاتور سلامت دیجیتال
مطابق مصوبه هیئت وزیران، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بهعنوان تنظیمگر حوزه سلامت الکترونیکی تعیین شده و مسئول اعمال قواعد سلامت بهصورت برخط، تأمین زیرساختهای حاکمیتی، ارائه سرویسهای اطلاعات سلامت و نظارت بر عملکرد کاروران خواهد بود. در کنار آن، بیمه مرکزی و سازمانهای بیمهگر پایه نیز موظف شدهاند تمامی خدمات بیمهای و تعیین سهم بیمهها را بهصورت الکترونیکی و از مسیر کاروران انجام دهند.
آییننامه جدید، شرایط مشخصی را برای صدور پروانه اپراتوری تعیین کرده است. متقاضیان باید اشخاص حقوقی غیردولتی ثبتشده در کشور باشند و سهم سهامداران خارجی آنها حداکثر ۴۹ درصد خواهد بود؛ بدون امکان برخورداری از حق رأی ممتاز. همچنین، موضوع فعالیت شرکت باید بهطور صریح در حوزه سلامت الکترونیکی تعریف شده باشد.
بر اساس این مصوبه، حضور مستقیم یا غیرمستقیم اشخاص حقیقی یا حقوقی در بیش از یک کارور ممنوع است؛ مگر سهامداری محدود تا سقف پنج درصد از طریق بورس یا فرابورس. پروانه کاروری نیز با اعتبار پنجساله صادر میشود، قابل واگذاری نیست و تمدید آن هر پنج سال یکبار انجام خواهد شد. در صورت تخلف، سازوکار تذکر، تعلیق و در نهایت ابطال پروانه پیشبینی شده است.
آییننامه، برای مدیران و ساختار فنی کاروران نیز شروط دقیقی در نظر گرفته است. مدیرعامل و یکی از اعضای هیئتمدیره باید دارای مدرک کارشناسی مرتبط با فناوری اطلاعات یا حوزه سلامت باشند و مدیران فنی الزاماً تابعیت ایرانی داشته باشند. همچنین، مدیرعامل و یکی از اعضای هیئتمدیره باید سابقه مدیریت در شرکتهای دارای رتبه یک انفورماتیکی یا سابقه مدیریتی مرتبط در حوزه سلامت الکترونیکی داشته باشند.
حضور حداقل یک عضو هیئتمدیره با سابقه تخصصی در حوزه سلامت یا بیمه الزامی است و سهامداران عمده نیز باید رتبه یک تشخیص صلاحیت شرکتهای انفورماتیکی در حوزههایی مانند نرمافزار، شبکه یا پشتیبانی را داشته باشند. علاوه بر این، کاروران موظفاند در دوره موافقت اصولی، مراکز NOC، SOC و مرکز تماس را طراحی و عملیاتی کنند.
سرمایه بالا؛ مانع ورود بازیگران کوچک
در بخش الزامات مالی، حداقل سرمایه ثبتی برای دریافت پروانه کاروری یکهزار میلیارد ریال تعیین شده است؛ رقمی که برای شرکتهای دانشبنیان به ۷۰۰ میلیارد ریال کاهش مییابد و هر سه سال یکبار متناسب با نرخ تورم بهروزرسانی خواهد شد.
همچنین، متقاضی یا سهامداران حقوقی باید حداقل سه سال سابقه فعالیت داشته باشند، صورتهای مالی حسابرسیشده سه سال اخیر را ارائه دهند و در این بازه، فاقد زیان یا زیان انباشته باشند. ارائه ضمانتنامه معتبر و بدون قید و شرط به میزان ۱۰۰ برابر سقف معاملات متوسط نیز از دیگر الزامات این آییننامه است.
حفاظت از داده و فعالیت بدون تبعیض
کاروران سلامت الکترونیکی مکلف شدهاند خدمات خود را بدون تبعیض به کسبوکارهای سلامت دیجیتال ارائه دهند، احراز هویت کاربران را صرفاً از طریق پنجره ملی خدمات دولت هوشمند انجام دهند و دادههای سلامت را فقط با رضایت صریح افراد یا حکم قانونی پردازش کنند. ذخیرهسازی اطلاعات هویتی و بیمهای، جز در موارد مجاز، ممنوع اعلام شده و در صورت بروز اختلاف یا اختلال در خدمات، تصمیم نهایی بر عهده تنظیمگر خواهد بود.
بر اساس این آییننامه، وزارت بهداشت موظف است پس از احراز اجرای الزامات فنی در دوره موافقت اصولی، حداکثر ظرف دو ماه و از طریق درگاه ملی مجوزهای کسبوکار، پروانه کاروری را برای متقاضیان صادر کند.
آییننامه جدید اپراتورهای سلامت الکترونیکی، اگرچه گامی مهم در جهت نظمبخشی به اکوسیستم سلامت دیجیتال کشور محسوب میشود، اما سطح بالای الزامات مالی و فنی نشان میدهد که ورود به این بازار، عملاً به شرکتهای بزرگ و سرمایهدار محدود خواهد شد؛ موضوعی که میتواند بر رقابتپذیری و آینده نوآوری در سلامت دیجیتال ایران اثرگذار باشد.