خبرگزاری مهر؛ گروه استان‌ها: موقوفات در کردستان تنها به بناهای مذهبی و مساجد محدود نمی‌شود و بخشی از این سرمایه‌های ماندگار در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی، درمانی و عمومی مورد استفاده قرار می‌گیرد در سال‌های اخیر نیز تلاش شده است ضمن صیانت از اصل موقوفات و تثبیت مالکیت آنها، بخشی از ظرفیت این اموال برای ارائه خدمات اجتماعی و حمایت از اقشار مختلف جامعه به کار گرفته شود.
حجت‌الاسلام محمد کاروند، مدیرکل اوقاف و امور خیریه کردستان، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، درباره وضعیت موقوفات استان، چالش‌های حقوقی، میزان درآمد و هزینه‌کرد آنها و برنامه‌های این مجموعه برای افزایش بهره‌وری و خدمات‌رسانی توضیح داد.
وضعیت موقوفات کردستان و نوع کاربری آنها چگونه است؟
در سطح کشور حدود ۲۱۶ هزار موقوفه و یک میلیون و ۵۰۰ هزار رقبه وجود دارد و برای موقوفات نیز حدود ۸۰۰ نوع نیت واقف شناسایی شده است این آمار نشان می‌دهد وقف تنها به حوزه‌های مذهبی اختصاص ندارد و بخش قابل توجهی از نیازهای اجتماعی، درمانی، آموزشی و اقتصادی جامعه را نیز دربرمی‌گیرد.
در استان کردستان نیز موقوفات متنوعی وجود دارد و بخشی از آنها موقوفات منفعتی و درآمدزا هستند که درآمد حاصل از آنها باید مطابق نیت واقف هزینه شود.
در کنار موقوفات متصرفی که مدیریت آنها با سازمان اوقاف است، بخشی از موقوفات نیز غیرمتصرفی هستند و تولیت آنها بر عهده اشخاصی است که مطابق ضوابط قانونی مسئولیت اداره موقوفه را برعهده گرفته‌اند.
در کردستان حدود ۱۱۰ متولی برای موقوفات غیرمتصرفی فعالیت دارند در این موارد سازمان اوقاف نقش نظارتی دارد و اگر درباره عملکرد متولی مشکلی وجود داشته باشد، اداره اوقاف نمی‌تواند رأساً نسبت به عزل وی اقدام کند، بلکه موضوع باید از مسیر قانونی و مراجع قضایی پیگیری شود.
همچنین امسال تاکنون ۱۲ وقف جدید در استان کردستان به ثبت رسیده است.
مهم‌ترین اقدامات اوقاف برای صیانت حقوقی و تثبیت مالکیت موقوفات چه بوده است؟
یکی از وظایف اصلی سازمان اوقاف، حفظ حقوق موقوفات و تثبیت مالکیت آنهاست. در استان کردستان حدود ۴۸۰ پرونده حقوقی جاری داریم که این پرونده‌ها در مراحل مختلف کارشناسی، بدوی، تجدیدنظر و سایر مراحل قضایی در حال پیگیری هستند.
مجموع نیروهای اداره کل و شهرستان‌های اوقاف استان ۶۳ نفر است و در کنار این مجموعه از ظرفیت ۱۰ وکیل برای پیگیری پرونده‌های حقوقی استفاده می‌کنیم.
همچنین ۳۱ امین موقوفات در استان فعالیت دارند که با استفاده از ظرفیت افراد مورد اعتماد، بخشی از امور مربوط به مدیریت و نظارت بر موقوفات را دنبال می‌کنند.
در حوزه اسناد مالکیت نیز تاکنون ۸ هزار و ۷۱۰ سند مالکیت برای موقوفات اخذ شده است و حدود سه درصد از اسناد مورد نیاز باقی مانده که عمده این موارد به دلیل مسائل حقوقی، اختلافات ملکی یا مشکلات ثبتی تعیین تکلیف نشده است، تلاش ما این است که این موارد نیز با پیگیری حقوقی و ثبتی به نتیجه برسد و مالکیت موقوفات تثبیت شود.
درآمد موقوفات در چه بخش‌هایی برای مردم هزینه شده است؟
یکی از بخش‌های مهم فعالیت ما اجرای نیت واقفان است. در حوزه مساجد، طی یک سال گذشته حدود ۴۳ میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومان از محل موقوفات مساجد برای امور عمرانی و هزینه‌های جاری از جمله حقوق ائمه جماعات و خادمان هزینه شده است، همچنین ۵۹ مسجد استان در زمینه تعمیرات جزئی یا کلی مورد رسیدگی قرار گرفته‌اند.
در شرایط جنگی نیز تلاش کردیم از ظرفیت موقوفاتی که نیت آنها اجازه می‌داد برای ارائه خدمات اجتماعی استفاده کنیم. در همین راستا حدود یک‌هزار و ۳۰۰ نفر از روحانیون روستاها، علاوه بر افرادی که از محل موقوفات و مساجد تحت پوشش قرار دارند، در حد توان مورد مساعدت قرار گرفتند.
در حوزه سلامت و حمایت معیشتی نیز اجرای نیت واقفان و کمک به تهیه سبد کالا در مقاطعی از سال دنبال شد.
آیا اوقاف تنها به درآمدزایی از موقوفات توجه دارد یا طرح‌های توسعه‌ای نیز در دستور کار است؟
رویکرد ما این است که بهره‌وری موقوفات افزایش پیدا کند و فعالیت آنها صرفاً به اجاره‌داری محدود نباشد. به همین دلیل پروژه‌هایی را دنبال کرده‌ایم که هم درآمد پایدار برای موقوفه ایجاد کند و هم آثار اجتماعی آن برای مردم قابل مشاهده باشد.
ساختمان پزشکان سنندج به بهره‌برداری رسیده و ساختمان پزشکان مریوان نیز حدود ۵۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارد. در شهرستان بیجار نیز یک بازارچه در سال گذشته افتتاح شد.
یکی دیگر از اقدامات مهم، استفاده از ظرفیت اراضی موقوفه در طرح نهضت ملی مسکن است. در همین راستا تاکنون ۲۸ هکتار از اراضی برای اجرای این طرح به مرحله اجرا رسیده و در اختیار دستگاه متولی مسکن قرار گرفته است.
در ماه‌های اخیر نیز با دستگاه‌هایی مانند میراث فرهنگی، بنیاد مسکن، راه و شهرسازی و منابع طبیعی تفاهم‌هایی انجام شده تا اختلافات موجود کاهش پیدا کند و از ظرفیت موقوفات در مسیر ارائه خدمات عمومی و اجتماعی استفاده بیشتری شود.
در حوزه خدمات اجتماعی و حمایت از نیازمندان چه اقداماتی انجام شده است؟
یکی از ظرفیت‌هایی که در ماه‌های اخیر ایجاد شده، شورای امور خیریه است این شورا تلاش می‌کند میان خیرین و افرادی که نیازمند حمایت هستند ارتباط ایجاد کند و بخشی از نیازهای خانواده‌ها را با استفاده از کمک‌های مردمی تأمین کند.
این اقدامات از محل درآمد موقوفات نیست، بلکه با مشارکت خیرین انجام می‌شود امسال یک مورد اشتغال‌زایی از طریق تأمین تجهیزات مورد نیاز انجام شده و در پنج مرحله نیز به ۴۱ نفر کمک شده است.
همچنین برای حدود یک‌هزار نفر کفش و لباس تهیه و توزیع شده و در حدود ۵۰ مورد نیز وسایل ضروری از جمله بخاری و یخچال در اختیار خانواده‌های نیازمند قرار گرفته است.
در سال تحصیلی حدید نیز مقدمات تهیه یک‌هزار بسته لوازم‌التحریر شامل کیف و سایر ملزومات آموزشی فراهم و این اقلام تهیه شدند.
از سوی دیگر، در حوزه قرآنی نیز اقدامات مختلفی انجام شده است در پی برگزاری مرحله کشوری مسابقات قرآن در کردستان، یک قطعه زمین به ارزش پنج میلیارد تومان به یکی از برگزیدگان و حافظان قرآن اهدا شد.
همچنین مرکز فناوری و دانش‌بنیان اوقاف در کردستان با حضور حدود ۱۱۰ جوان نخبه فعالیت می‌کند و تلاش داریم با حمایت بیشتر از این ظرفیت، زمینه توسعه فعالیت‌های دانش‌بنیان و اشتغال جوانان فراهم شود.
در مجموع، هدف ما این است که موقوفات ضمن حفظ اصل و سرمایه خود، به بستری برای اجرای نیت واقفان و ارائه خدمات ملموس به مردم تبدیل شوند و ظرفیت خیرین نیز در کنار این مجموعه برای حل بخشی از مسائل اجتماعی به کار گرفته شود.