رئیسکل سازمان نظام پرستاری با اشاره به ابعاد کمتر شناختهشده زندگی ابوالقاسم بختیار و هلن جفریز بختیار، این دو شخصیت را نمونهای الهامبخش از امید، خودساختگی، خدمت به مردم و تأثیر متقابل فرهنگها دانست و گفت: روایت زندگی این دو شخصیت میتواند برای نسل امروز، بهویژه جوانان، الگویی از امید به آینده و نقشآفرینی در شرایط دشوار باشد.
بهگزارش روابطعمومی سازمان نظام پرستاریی، دکتر احمد نجاتیان در نشست نقد و بررسی کتابهای «دکتر ابوالقاسم بختیار؛ سفر حماسی از بروجن به توس» و «هلن جفریز بختیار، پرستاری از آیداهو تا توس» با قدردانی از تلاشهای انجامشده برای معرفی این دو شخصیت به جامعه ایرانی، بیان کرد: بسیار خوشحالم که در چنین محیط فرهنگی در جمع فرهنگدوستان و ایراندوستان حضور دارم تا درباره دو شخصیتی صحبت کنیم که متأسفانه برای بسیاری از ایرانیان شناختهشده نیستند، در حالی که ابعاد مختلف زندگی آنها میتواند برای جامعه امروز ما الهامبخش باشد.
ابوالقاسم بختیار؛ روایتی از امید و خودساختگی
رئیسکل سازمان نظام پرستاری با اشاره به زندگی ابوالقاسم بختیار گفت: اگر بخواهیم از منظر ایرانی بودن به این دو شخصیت نگاه کنیم، ابتدا باید از ابوالقاسم بختیار سخن بگوییم؛ شخصیتی که برای من نمونهای از امید، شوق و تلاش است و در مقطعی از زندگی خودم نیز او را بهعنوان یک الگو و راهنما میدیدم.
نجاتیان افزود: تصور کنیم در دهه ۱۲۹۰، در شرایطی که ایران با مشکلات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، جنگها و عقبماندگی تاریخی مواجه بود و امید به زندگی نیز کمتر از ۵۰سال بود، فردی در حدود ۴۵سالگی، بیسواد، یتیم بزرگشده و گرفتار مشکلات متعدد اقتصادی، پس از چندین بار ورشکستگی و رسیدن حتی به مرز خودکشی، به کارگری در یکی از خانههای بختیاری مشغول باشد.
وی ادامه داد: چنین فردی در شرایط امروز ممکن بود تصور کند دیگر فرصتی برای تغییر زندگی ندارد؛ اما ابوالقاسم بختیار با روحیهای متفاوت، مسیر زندگی خود را تغییر داد، به آمریکا رفت، تحصیل کرد و پزشک شد، برای تأمین زندگی خود حتی به کشتیگیری روی آورد و در نهایت به یکی از نخستین استادان دانشکده پزشکی تهران تبدیل شد.
رئیسکل سازمان نظام پرستاری اضافه کرد: او در ادامه زندگی خود در راهاندازی بخشهای بیمارستانی و توسعه خدمات پزشکی نقش داشت و سالها بهعنوان پزشکی معتبر در صنعت نفت فعالیت کرد و تا سنین بالا زندگی پرباری داشت. این زندگی به ما میآموزد که دشواری شرایط، نباید به معنای پایان امید و تلاش برای ساختن آینده باشد.
هلن بختیار؛ روایت یک پرستار و یک زن خودساخته
نجاتیان درباره شخصیت هلن جفریز بختیار نیز گفت: زندگی هلن را میتوان از سه زاویه دید؛ نخست از منظر یک زن خودساخته که در اوایل قرن بیستم در آمریکا و در خانوادهای مذهبی متولد شد، پرستار شد، با وجود مخالفت خانواده با ابوالقاسم بختیار ازدواج کرد و در نهایت همراه همسرش به کشوری آمد که پیش از آن حتی نام آن را نیز بهدرستی نمیشناخت.
وی افزود: هلن بدون آشنایی با زبان و جامعه ایران وارد کشور شد، اما در اینجا به فعالیت در بیمارستان پرداخت، به مدیریت و سرپرستی بیمارستان رسید و همراه همسرش در راهاندازی و توسعه مراکز درمانی نقش ایفا کرد. زندگی او، داستان یک زن فرهیخته و خودساخته است که در فراز و نشیبهای اجتماعی و خانوادگی، مسیر متفاوتی را طی کرد.
روایت هلن از تاریخ سلامت ایران
رئیسکل سازمان نظام پرستاری، وجه دوم زندگی هلن بختیار را مرتبط با تاریخ سلامت ایران دانست و ادامه داد: این کتاب تنها روایت زندگی یک پرستار نیست؛ بلکه بخشی از تاریخ سلامت ایران را نیز روایت میکند.
نجاتیان با اشاره به فعالیتهای هلن در حوزه پرستاری و بهداشت جامعه اضافه کرد: او در مناطقی فعالیت کرد که مشکلات بهداشتی و مرگومیر نوزادان بسیار جدی بود. در یکی از روستاهای اطراف تهران، متوجه شد بسیاری از نوزادان به دلیل عفونت و کزاز پس از تولد جان خود را از دست میدهند. بررسی او نشان داد روش غیربهداشتی بریدن بند ناف یکی از عوامل این مسئله است. با آموزش روشهای ساده استریلکردن ابزار، شرایط بهبود یافت و مرگومیر نوزادان کاهش پیدا کرد.
وی گفت: هلن از همین فرصت برای آموزش و توانمندسازی جامعه نیز استفاده کرد و مدرسهای برای دختران همان منطقه ایجاد کرد. او همچنین در میان عشایر بختیاری حضور پیدا کرد و خدمات پرستاری و بهداشتی ارائه داد و از نزدیک با سبک زندگی و وضعیت سلامت آنها آشنا شد.
هلن بختیار و مفهوم دیپلماسی سلامت
رئیسکل سازمان نظام پرستاری در ادامه، زندگی هلن بختیار را از منظر «دیپلماسی سلامت» نیز قابل بررسی دانست و افزود: امروز دیپلماسی سلامت یکی از روشهای مهم اثرگذاری کشورها در عرصه بینالمللی است؛ یعنی کشورها از طریق خدمات پزشکی، بهداشتی و کمکهای سلامت میتوانند ارتباطات فرهنگی و اجتماعی خود را توسعه دهند.
نجاتیان با اشاره به حضور میسیونهای آمریکایی و ایجاد برخی مراکز درمانی و آموزشی در ایران ادامه داد: بخشی از تاریخ ایجاد بیمارستانها و دانشکدههای پرستاری در ایران را میتوان از این منظر بررسی کرد. هلن نیز در بخشی از زندگی خود در قالب برنامه «اصل چهار ترومن» بهعنوان پرستار بهداشت جامعه به ایران بازگشت و در مناطق مختلف به ارائه خدمات پرداخت.
وی اضافه کرد: حضور او در مناطق بختیاری و خدماتی که به مردم ارائه کرد، چنان در ذهن مردم ماندگار شد که منطقهای در کوههای بختیاری به نام «هلن» نامگذاری شد. حتی امروز نیز مردم منطقه او را بهعنوان پرستاری که برای خدمت به آنان آمده بود، به یاد دارند.
قدرت فرهنگی ایران؛ تأثیرپذیری به جای تأثیرگذاری
رئیسکل سازمان نظام پرستاری با تأکید بر اینکه زندگی هلن بختیار در نهایت به نمونهای از تأثیرپذیری از فرهنگ ایران تبدیل شد، گفت: شاید هدف اولیه حضور او در ایران، مانند بسیاری از برنامههای آن دوران، ایجاد نوعی اثرگذاری فرهنگی بوده باشد؛ اما فرهنگ ایران آنقدر غنی و قدرتمند بود که این پرستار آمریکایی خود تحت تأثیر فرهنگ ایران قرار گرفت و در نهایت ایران را به خانه خود تبدیل کرد.
نجاتیان افزود: دختری که در آیداهو به شکوفههای گیلاس علاقه داشت، در ایران عاشق چنارهای تهران، مساجد و گنبدهای فیروزهای شد و خاطرات او از حضور در حرم امام رضا(ع) در کنار پیکر ابوالقاسم بختیار، بخشی از این دلبستگی عمیق به ایران را نشان میدهد.
از قدرت نظامی تا قدرت گفتوگو و فرهنگ
وی با اشاره به ظرفیت فرهنگی ایران ادامه داد: ما در شرایط امروز نیازمند استفاده از قدرت فرهنگی و گفتوگو هستیم. دفاع از کشور و سرزمین حق ملت ایران است، اما در کنار آن، فرهنگ و تمدن ایران ظرفیت بزرگی برای ارتباط با جهان و اثرگذاری از مسیر گفتوگو دارد.
رئیسکل سازمان نظام پرستاری اضافه کرد: روایت زندگی ابوالقاسم و هلن بختیار میتواند به ما یادآوری کند که امید، خدمت، دانش، فرهنگ و ارتباط انسانی، قدرتهایی هستند که میتوانند مرزها را پشت سر بگذارند و انسانها را به یکدیگر نزدیک کنند.