سویل غفارزاده در گفتوگو با خبرنگار مهر، با اشاره به افزایش استقبال از داروهای تزریقی کاهش وزن اظهار کرد: چاقی یکی از مشکلات مهم سلامت در جوامع مختلف از جمله ایران است و حدود نیمی از افراد جامعه با اضافهوزن یا چاقی مواجه هستند.
وی افزود: چاقی صرفاً یک مسئله ظاهری نیست، بلکه یک بیماری محسوب میشود و درمان آن نیز معمولاً فرآیندی طولانی و نیازمند همراهی و همکاری بیمار است. با این حال، در سالهای اخیر داروهای تزریقی کاهش وزن که در میان مردم به «آمپولهای لاغری» معروف شدهاند، مورد استقبال قرار گرفتهاند.
این فوق تخصص غدد با هشدار نسبت به خرید و فروش این داروها در فضای مجازی تصریح کرد: افراد نباید این داروها را از طریق صفحات مجازی تهیه کنند، چراکه این محصولات دارو هستند و مانند هر داروی تخصصی دیگری باید پس از بررسی شرایط بیمار و زیر نظر پزشک تجویز شوند.
غفارزاده ادامه داد: تعیین دوز مناسب، مشخص کردن افرادی که امکان استفاده از دارو را دارند و شناسایی بیمارانی که مصرف این داروها برای آنها ممنوع یا خطرناک است، باید توسط پزشک انجام شود.
وی یکی دیگر از نگرانیهای مهم در خرید اینترنتی داروهای تزریقی کاهش وزن را رعایت نشدن زنجیره سرد عنوان کرد و گفت: بسیاری از این داروها نیازمند نگهداری در یخچال هستند و اگر زنجیره سرد آنها از زمان تولید تا مصرف رعایت نشود، میتواند بر کیفیت و ایمنی دارو تأثیر بگذارد. علاوه بر این، در خرید اینترنتی مشخص نیست محصول اصل است یا خیر و در چه شرایطی نگهداری شده است.
آمپولهای لاغری برای کاهش چند کیلو وزن نیستند
این متخصص غدد درباره معیار علمی تجویز داروهای تزریقی کاهش وزن گفت: استفاده از این داروها بر اساس شاخص توده بدنی یا BMI انجام میشود و نمیتوان آنها را برای افرادی که صرفاً چند کیلو اضافه وزن دارند یا به دنبال رفع چاقی شکمی هستند، تجویز کرد.
وی توضیح داد: معمولاً در افرادی که شاخص توده بدنی آنها بالاتر از ۳۰ است، امکان استفاده از درمان دارویی وجود دارد. همچنین در افرادی که BMI بالاتر از ۲۷ دارند و همزمان به بیماریهایی مانند دیابت، چربی خون بالا، کبد چرب، آرتروز یا آپنه انسدادی خواب مبتلا هستند، ممکن است درمان دارویی مورد توجه قرار گیرد.
غفارزاده تأکید کرد: این داروها به هیچ عنوان برای کاهش سه یا چهار کیلو وزن، کاهش سریع وزن پیش از یک مراسم یا صرفاً از بین بردن چربی شکمی توصیه نمیشوند و باید شرایط علمی لازم برای آغاز درمان وجود داشته باشد.
برخی بیماران نباید آمپولهای لاغری دریافت کنند
وی با اشاره به ضرورت بررسی سابقه پزشکی افراد پیش از شروع درمان اظهار کرد: سابقه مشکلات کیسه صفرا، برخی انواع خاص سرطان تیروئید در فرد یا خانواده، مشکلات لوزالمعده و برخی اختلالات آزمایشگاهی از جمله مواردی هستند که باید پیش از تجویز دارو مورد بررسی قرار گیرند.
این فوق تخصص غدد افزود: در برخی بیماران که سطح تریگلیسرید بسیار بالاست یا سابقه مشکلات لوزالمعده دارند، ممکن است مصرف این داروها توصیه نشود، زیرا در چنین شرایطی احتمال عوارض میتواند از منافع دارو بیشتر باشد.
غفارزاده با تأکید دوباره بر ضرورت مراجعه به پزشک گفت: افراد نباید بر اساس تبلیغات یا توصیههای فضای مجازی تصمیم به مصرف این داروها بگیرند، چراکه ابتدا باید مشخص شود فرد اساساً کاندیدای دریافت دارو هست یا خیر.
آمپولهای لاغری جایگزین ورزش و تغذیه نیستند
وی اصلاح سبک زندگی را همچنان پایه اصلی درمان چاقی دانست و بیان کرد: داروهای تزریقی نمیتوانند جایگزین تغذیه مناسب و فعالیت بدنی شوند. چاقی یک فرآیند طولانی است و اگر فرد همزمان با مصرف دارو، سبک زندگی خود را اصلاح نکند، پس از قطع دارو احتمال بازگشت وزن بالا خواهد بود.
این متخصص غدد ادامه داد: افرادی که در زمان مصرف این داروها ورزش نمیکنند، ممکن است علاوه بر کاهش چربی، بخشی از توده عضلانی خود را نیز از دست بدهند و با ضعف عضلانی مواجه شوند.
وی گفت: دارو میتواند در بیمارانی که واقعاً به درمان دارویی نیاز دارند، در کنار اصلاح سبک زندگی به کاهش وزن کمک کند، اما هیچ راه میانبری برای درمان دائمی چاقی وجود ندارد.
کاهش وزن پس از قطع دارو میتواند بازگردد
غفارزاده درباره احتمال بازگشت وزن پس از قطع دارو اظهار کرد: این داروها یک روش جادویی برای کاهش وزن و تثبیت دائمی آن نیستند. مطالعات نشان دادهاند که در بخش قابل توجهی از افراد، پس از قطع دارو افزایش وزن مجدد رخ میدهد.
وی افزود: بنابراین توصیه میشود فرد از دورهای که دارو باعث کاهش اشتها میشود، برای اصلاح عادات غذایی، سالمخوری، کاهش حجم غذا و افزایش فعالیت بدنی استفاده کند تا این رفتارها به بخشی از سبک زندگی او تبدیل شوند.
آمپولهای لاغری چربیسوز نیستند
این فوق تخصص غدد درباره سازوکار داروهای مبتنی بر GLP-1 توضیح داد: این داروها عمدتاً با اثرگذاری بر مرکز اشتها در مغز، کاهش اشتها و به تأخیر انداختن تخلیه معده عمل میکنند و به این ترتیب باعث میشوند فرد غذای کمتری مصرف کند.
غفارزاده تأکید کرد: این تصور که دارو مستقیماً موجب چربیسوزی میشود، دقیق نیست؛ کاهش وزن عمدتاً به دلیل کاهش دریافت غذا و کاهش اشتها اتفاق میافتد.
وی درباره احساس عصبانیت یا تغییرات خلقی برخی مصرفکنندگان نیز گفت: این داروها به طور مستقیم موجب برهم خوردن تعادل هورمونی بدن نمیشوند. در برخی افرادی که عادت به غذا خوردن در شرایط استرس دارند یا مشکلات مرتبط با خوردن دارند، کاهش ناگهانی میل به غذا ممکن است با احساس ناراحتی یا تغییرات خلقی همراه شود.
عوارض گوارشی شایعترین عوارض
غفارزاده شایعترین عوارض این داروها را گوارشی عنوان کرد و گفت: تهوع، استفراغ، یبوست و گاهی اسهال از جمله عوارضی هستند که بیشتر مشاهده میشوند، چراکه دارو میتواند حرکات دستگاه گوارش را کاهش دهد.
وی افزود: مصرف دارو باید با دوز پایین و بر اساس شرایط بیمار آغاز و به تدریج افزایش یابد. در صورت بروز تهوع یا عوارض خفیف، معمولاً با رعایت توصیههای غذایی میتوان شرایط را کنترل کرد.
این متخصص غدد هشدار داد: اگر تهوع و استفراغ شدید باشد و بیمار نتواند آب یا غذا مصرف کند، باید بهسرعت به مراکز درمانی مراجعه کند، زیرا احتمال بروز عوارض مهمی مانند التهاب لوزالمعده وجود دارد.
وی توصیه کرد: مصرف غذاهای چرب و پرادویه در زمان استفاده از این داروها محدود شود و وعدههای غذایی کوچکتر اما در دفعات بیشتر مصرف شود.
مصرف آمپولهای لاغری در بارداری و شیردهی ممنوع است
غفارزاده با تأکید بر منع مصرف این داروها در دوران بارداری و شیردهی گفت: زنان باردار و شیرده نباید از این داروها استفاده کنند و حتی در صورت برنامهریزی برای بارداری در آینده نزدیک، لازم است مصرف دارو با نظر پزشک قطع شود.
وی همچنین درباره افت قند خون اظهار کرد: این داروها در افراد غیردیابتی معمولاً موجب افت شدید قند خون نمیشوند، اما در بیماران دیابتی که همزمان از انسولین یا برخی داروهای افزایشدهنده ترشح انسولین استفاده میکنند، احتمال افت قند وجود دارد.
این فوق تخصص غدد افزود: در چنین شرایطی ممکن است پزشک لازم بداند همزمان با آغاز داروی تزریقی کاهش وزن، دوز برخی داروهای دیابت را تغییر دهد.
مصرف دارو باید بر اساس شواهد علمی باشد
غفارزاده درباره محدوده سنی مصرف داروهای مبتنی بر GLP-1 گفت: بر اساس مطالعات موجود، این داروها برای برخی افراد بالای ۱۶ سال قابل تجویز هستند، اما در سنین پایینتر اطلاعات و شواهد کافی وجود ندارد.
وی ادامه داد: درباره افراد بالای ۷۰ سال و برخی بیماران مبتلا به سرطان نیز شواهد کافی برای اظهارنظر قطعی درباره همه شرایط وجود ندارد و در این موارد باید با احتیاط بیشتری تصمیمگیری شود.
این متخصص غدد با اشاره به وضعیت بیماران دارای سنگ کیسه صفرا نیز گفت: در صورت وجود سنگ کیسه صفرا، مصرف این داروها میتواند با خطراتی همراه باشد و معمولاً توصیه نمیشود، اما اگر کیسه صفرا قبلاً برداشته شده باشد و سنگی در مجاری صفراوی باقی نمانده باشد، در صورت نبود سایر موارد منع مصرف، امکان تجویز دارو وجود دارد.
تأیید علمی داروها به معنای مصرف خودسرانه نیست
غفارزاده با بیان اینکه داروهای مبتنی بر GLP-1 دارای تأییدیههای دارویی و پشتوانه مطالعات علمی هستند، گفت: این داروها داروهای مؤثر و مفیدی هستند و در مطالعات مختلف حتی فواید قلبی و کلیوی آنها نیز مورد بررسی و تأیید قرار گرفته است، اما این مسئله به معنای مناسب بودن آنها برای همه افراد نیست.
وی افزود: اینکه دارو برای چه فردی آغاز شود، با چه دوزی شروع شود، چگونه افزایش یابد، چه مدت ادامه پیدا کند و چه احتیاطهایی در طول درمان رعایت شود، باید بر اساس شرایط هر بیمار و زیر نظر پزشک متخصص تعیین شود.
ژنتیک به معنای تسلیم شدن در برابر چاقی نیست
این فوق تخصص غدد در بخش دیگری از سخنان خود درباره نقش عوامل ژنتیکی در چاقی اظهار کرد: ژنتیک در بسیاری از بیماریها از جمله چاقی، دیابت و فشار خون نقش مهمی دارد، اما عوامل محیطی و سبک زندگی نیز در بروز این بیماریها تأثیرگذار هستند.
وی ادامه داد: ممکن است دو فرد دارای زمینه ژنتیکی مشابه برای چاقی یا دیابت باشند، اما فردی که تغذیه سالم، فعالیت بدنی مناسب و سبک زندگی سالمتری دارد، بتواند از بروز بیماری یا عوارض آن پیشگیری کند.
غفارزاده تأکید کرد: ژنتیک خارج از اختیار انسان است، اما بخش قابل توجهی از عوامل محیطی در اختیار خود فرد قرار دارد و میتوان با اصلاح سبک زندگی بر آنها اثر گذاشت.
اصلاح سبک زندگی همچنان نخستین راهکار کنترل وزن است
وی در پایان گفت: بهترین راه برای کنترل وزن، تغذیه مناسب و فعالیت بدنی است و این اصل همچنان در ابتدای مسیر درمان و در ادامه آن قرار دارد.
این فوق تخصص غدد افزود: در بیمارانی که وزن بسیار بالایی دارند، با وجود رعایت رژیم غذایی و فعالیت بدنی به نتیجه مطلوب نرسیدهاند یا به دلیل چاقی دچار عوارضی مانند آرتروز و کبد چرب شدهاند، میتوان از درمان دارویی و تزریقی کمک گرفت، اما این روشها جایگزین اصلاح سبک زندگی نیستند.
غفارزاده خاطرنشان کرد: داروهای کاهش وزن باید به عنوان بخشی از یک برنامه درمانی جامع مورد استفاده قرار گیرند و اگر فرد همزمان تغذیه مناسب، فعالیت بدنی و اصلاح سبک زندگی را دنبال کند، احتمال دستیابی به نتیجه پایدار بیشتر خواهد بود.