مفصل مچ پا پس از مفصل زانو، دومین مفصلی است که حین فعالیتهای ورزشی، بیشترین آسیب را میبیند و پیچ خوردگی مچ پا شایعترین آسیب در مفصل مچ پا به شمار میرود. بااینحال، فقط ورزشکاران در معرض خطر نیستند. فعالیتهای ساده مانند برداشتن یک قدم اشتباه در پیادهروی یا بالا رفتن از پلهها نیز میتوانند باعث این اتفاق شوند. پیچ خوردگی مچ پا زمانی رخ میدهد که رباطهای نگهدارنده مچ پا کشیده یا پاره شوند. این اتفاق معمولا به دلیل چرخاندن ناگهانی پا، غلتیدن یا قدم برداشتن اشتباه رخ میدهد. بسیاری از پیچ خوردگیها با استراحت و درمان ساده بهبود مییابند. با وجود این، نادیده گرفتن آسیب یا بازگشت زودهنگام به فعالیتهای روزمره میتواند منجر به ماندگاری طولانیمدت علائم و پیچ خوردگیهای مکرر دیگر شود.
تفاوت کشیدگی رباط با شکستگی چیست؟
شاید در مسابقات فوتبال دیده باشید که یک بازیکن، به دلیل تکل بازیکن دیگر، ناهموار بودن زمین یا محاسبات اشتباه در قدم برداشتن، دچار پیچ خوردگی مچ پا شده و از درد به خود میپیچد. در چنین شرایطی، درد بلافاصله شروع شده و ورم مدام بیشتر میشود. پس از آن، سؤالی در ذهن تماشاگران و از آن مهمتر، کادر پزشکی تیم شکل میگیرد: آیا این آسیب، یک درد ساده است یا بازیکن به کشیدگی رباط یا شکستگی دچار شده و باید مدتی از میادین مسابقات دور بماند؟ دانستن تفاوت این آسیبها اهمیت زیادی دارد زیرا هر آسیب، قسمت متفاوتی از بدن را تحت تأثیر قرار میدهد و نیازمند رویکرد متفاوتی برای درمان و بهبودی است.
رباط، نوار بافتی سفت و انعطافپذیری در مفصل است که یک استخوان را به دیگری متصل میکند. کشیدگی رباط زمانی اتفاق میفتد که مفصل، بیش از دامنه حرکتی طبیعی خود تحت فشار قرار گیرد. در این صورت، رباط، کشیده یا حتی پاره میشود. طبق آمار، مفاصلی که بیشتر دچار کشیدگی میشوند، مچ پا، مچ دست، انگشت شست و زانو هستند.
در مقابل، شکستگی، به شکل جزئی یا کامل در استخوان اتفاق میفتد. شکستگیها از ترکهای ریز مویی که ممکن است در عکسبرداری اولیه با اشعه ایکس قابل مشاهده نباشند تا شکستگیهای کامل که در آن، استخوان به دو یا چند قطعه جدا میشود، متغیر هستند. در موارد شدیدتر، استخوان شکسته ممکن است از پوست بیرون بزند که به آن شکستگی مرکب یا باز میگویند و نیاز به درمان اورژانسی دارد.
چه علائمی مراجعه فوری را ضروری میکنند؟
علائم پیچخوردگی یا کشیدگی شدید رباط عبارتاند از:
- درد، تورم و کبودی
- عدم توانایی در حرکت مفصل
- احساس صدای تقتق یا پارگی هنگام آسیب
در صورت وجود موارد زیر، باید فورا به اورژانس مراجعه شود:
- اگر هنگام آسیبدیدگی، صدای تقتق یا احساس درد در مفصل احساس میکنید یا قادر به استفاده از مفصل نیستید. در این صورت، در مسیر مراجعه به پزشک، روی آن ناحیه، یخ یا کمپرس سرد بگذارید
- ناحیه داغ و ملتهب است و تب دارید (نشانگر عفونت احتمالی)
- پیچخوردگی شدید است. در این صورت، تأخیر در درمان ممکن است منجر به درد مزمن یا مشکلات طولانیمدت مفاصل شود
- درد مفاصل پس از دو یا سه روز کاهش نمییابد
اگر فکر میکنید علائم شما اورژانسی هستند، نباید در مراجعه به پزشک تردید کنید.
آیا راه رفتن بعد از پیچ خوردگی خطرناک است؟
پاسخ این سؤال در برخی موارد مثبت است. متخصصان در بسیاری از پیچ خوردگیهای خفیف مچ پا اجازه راه رفتن محتاطانه را میدهند. بااینحال، اگر راه رفتن باعث درد شدید، تورم قابل توجه یا احساس ناپایداری در مچ پا شود، ادامه راه رفتن روی آن میتواند آسیب را بدتر کرده و بهبودی را به تأخیر بیندازد. در مجموع، پاسخ صحیح سؤال فوق به شدت پیچ خوردگی، سطح درد و وجود علائم هشداردهنده که نیاز به مراقبت پزشکی دارند، بستگی دارد.
شدت پیچ خوردگی مچ پا و شرایط راه رفتن
به طور کلی راه رفتن، به درجات سه گانه پیچ خوردگی مچ پا به شرح زیر بستگی دارد:
- درجه ۱: معمولا «پیچ خوردگی خفیف» نامیده میشود. رباطهای مچ پا کشیده میشوند، اما پاره نمیشوند. در این حالت، راه رفتن امکانپذیر است زیرا مچ پا پایدار میماند اما ممکن است راه رفتن کمی دردناک باشد. درمان این مشکل شامل استفاده از یخ، بالا بردن پا و استفاده از بریس (مچبند طبی) است. راه رفتن در این حالت مجاز است اما ورزشهای سنگین در فضای باز مانند دویدن تا زمانی که درد و تورم فروکش کند توصیه نمیشود.
- درجه ۲: با نام «پیچ خوردگی متوسط» شناخته میشود. در این حالت، رباطها ممکن است تا حدی پاره شده باشند، مچ پا ناپایدار است و راه رفتن ممکن است دشوار باشد. در اکثر پیچ خوردگیهای درجه ۲ برای راه رفتن به عصا یا چکمه نیاز دارید و راه رفتن بدون چنین وسایلی توصیه نمیشود.
- درجه ۳: شدیدترین نوع پیچ خوردگی مچ پا است. اغلب در حین پیچ خوردگی، صدای تقتق میشنوید یا حداقل چنین احساسی دارید زیرا رباطها کاملا پاره شدهاند. در چنین شرایطی، مچ پا ناپایدار خواهد بود و حتی قادر به حرکت دادن مچ پا نیز نخواهید بود، چه برسد به راه رفتن روی آن.
مفاصل برخلاف عضلات، شریانها و رگهایی ندارند که به آنها وارد و خارج شوند و مواد مغذی را تأمین کرده و مواد مضر را از بین ببرند. هرچند، مایع سینوویال این عملکرد را در مفاصل انجام میدهد اما برای اینکه بتواند در اطراف مفصل جریان یابد و کار خود را انجام دهد، نیاز به حرکت مفصل دارد.
بنابراین، راه رفتن روی مچ پای پیچ خورده راه خوبی برای به حرکت درآوردن آن است. به این ترتیب، مایع سینوویال میتواند نقش خود را در روند بهبودی ایفا کند. البته، بدیهی است که این کار نباید آسیب را بدتر کند. نکته مهم در این زمینه این است که باید با مشورت متخصصانی مانند بهترین دکترهای ارتوپد تهران یا شهر محل سکونتتان تعادل خود در راه رفتن را برقرار کنید.
استفاده از یخ تا چه اندازه موثر است؟
تا سالها از یخ برای درمان اصلی پیچخوردگی استفاده میشد. دلیل آن نیز این بود که خنک کردن ناحیه درد باعث موارد زیر میشد:
- کاهش تورم
- کاهش التهاب
- جلوگیری از آسیب بیشتر بافت
بااینحال، مطالعات اخیر نشان میدهد که التهاب برای بهبود پیچ خوردگی ضروری است. بیش از حد مانع این فرایند شدن ممکن است بهبودی را به تأخیر بیندازد. بنابراین، استفاده از یخ باید کوتاهمدت باشد. در چنین شرایطی، استفاده از یخ برای مچ پا فواید زیر را دارد:
- کنترل خفیف تورم
- تسکین درد در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اولیه
یخ باید هر ۲ تا ۳ ساعت یکبار به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه استفاده شود. از قرار دادن مستقیم و بدون پوشش قطعات یخ روی پوست نیز خودداری کنید.
روند درمان معمولاً چقدر طول میکشد؟
همانطور که اشاره شد، مدت زمان درمان و بهبودی پیچ خوردگی مچ پا به درجه آن بستگی دارد. پیچ خوردگیهای خفیف مچ پا سریعتر از پیچ خوردگیهای شدیدتر بهبود مییابند.
معمولا یک یا دو هفته طول میکشد تا پیچ خوردگیهای خفیف بهبود یابند. در مقابل، اگر رباط کاملا پاره شده باشد، بهبودی میتواند تا چند ماه طول بکشد. این موضوع به لزوم جراحی رباط نیز بستگی دارد.
کلام آخر
پیچخوردگی مچ پا در نگاه اول ممکن است جزئی به نظر برسد. بااینحال، اگر به درستی درمان نشود، میتواند اثرات ماندگاری داشته باشد. اگر دچار پیچخوردگی مچ پا شدهاید و هنوز درد، تورم یا ناپایداری در مچ پا را تجربه میکنید، با مراجعه به متخصص، اجازه ندهید که این اختلال بر فعالیتهای روزمره شما تأثیر منفی بگذارد.
منابع
advancedorthoandspine
lifecare
sports-injury-physio
islandsportspt
footandanklecentersofsj
emergencyphysicians
chaselodgehospital
orthoinfo.aaos
physio-pedia
iowaortho
nhsinform
my.clevelandclinic
charmaustin